پریدن از روی نوار فرمان ها
پیوند به محتوای اصلی
دوشنبه ١ مرداد ١٣٩٧
 

قلعه پایین شهر
این قلعه بر فراز تپه ای مشرف به بافت قدیم بیرجند در منتهی الیه غرب بافت قدیم بیرجند قرار دارد قلعه دارای چهار برج مدور در چهار گوشه و حصاری بلند در چهار ضلع می باشد مصالح بنا از خشت و چینه می باشد که در بعضی نقاط از آجر نیز به طور محدود استفاده شده است فضاهای داخلی قلعه در گذشته به منظور کشاورزی به طور کامل منهدم شده است با توجه به سابقه شهر بیرجند و بعضی مدارک بدست آمده قدمت بنای فعلی قلعه به دوره صفویه بر می گردد

 

مدرسه شوکتیه
مدرسه شوکتیه در داخل بافت تاریخی شهر بیرجند قرار دارد این بنا تک ایوانی بوده و دارای بخش های مختلفی می باشد سر در ورودی بنا دارای طاق جناقی با تزینات مقرنس می باشد هشتی ، دهلیز ، ایوان رفیع ، حیاط ، حجره های دور تا دور حیاط ، شاه نشین و حمام از متعلقات این بنا است این بنا دارای دو در ورودی در ضلع جنوب و ورودی دوم در ضلع غرب بنا دارد این بنا در سال 1312 ه.ق به منظور برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم ساخته شده و در سال 1326 ه.ق اولین مدرسه جدید بیرجند در آن تاسیس شده است

 

مجموعه باغ و عمارت اکبریه
این مجموعه شامل باغ ، عمارت ، سردر ورودی ، اصطبل ، حمام ، خمخانه ، بخش اداری ، تشریفات ، استخر و غیره می باشد قدیمی ترین بخش از شرق مجموعه قرار دارد بنای شوکت الملک است که در زمان شوکت الملک در دو طبقه ساخته شده است این قسمت اکنون به کتابخانه و حوزه پژوهشی و معاونت گردشگری میراث فرهنگی بیرجند اختصاص داده شده است بخش مرکزی از لحاظ معماری جالب ترین بخش مجموعه است در دو طبقه ساخته شده که اکنون به عنوان موزه های باستان شناسی و مردم شناسی استفاده می شود این بخش دارای میانخانه ، تالار آیینه ، ایوان ستون دار و اطاق های متعدد است این قسمت از لحاظ تزئینات نیز جذابترین بخش است به طوری که دارای تزئینات مقرنس ، گچبری و آیینه کاری در داخل و آجر کاری نمای خارجی بنا می باشد آخرین بخش که به عنوان بخش اداری ساخته شده در غرب مجموعه قرار دارد و شامل یک راهرو طویل با اطاق هایی در دو طرف است

 

باغ و عمارت رحیم آباد
باغ و عمارت رحیم آباد دار الحکومه اسماعیل خان شوکت الملک در حدود 1315 ه.ق بوده است مجموعه رحیم آباد دارای باغ ، انبار ، بنای ورودی ، استخر و عمارت اصلی می باشد
ویژگی مهم این بنا تزئینات زیبای آن است که شامل آیینه کاری ها و گچبری ها بسیار با نقش سردیس حیوانات ، گل و گیاه و نقوش اسلیمی است

 

قلعه تاریخی فورگ
قلعه تاریخی فورگ در روستای فورگ از توابع بخش مرکزی شهرستان درمیان و در فاصله 80 کیلومتری شرق بیرجند واقع شده است
این قلعه در زمان نادر شاه افشار و به وسیله میرزا بقا خان حاکم منطقه و پس از فوت وی توسط پسرش میرزا رفیع خان بازسازی شده است
با توجه به آثار و بقایای معماری داخل قلعه چنین استنباط می شود که قلعه مزبور در چند مرحله بازسازی شده و بر وسعت آن افزوده شده است آخرین مرحله معماری آن مربوط به دوره افشاریه است که حصار فعلی قلعه و هشت برج مدور آن یادگاری از این دوره می باشد مصالح مورد استفاده در ساختمان قلعه سنگ و ملات گل می باشد

 

حسینه و مدرسه نواب
این حسینه در زمان شاه عباس صفوی به فرمان امیرزاده خاتون ملقب به بی بی نواب ساخته شده است تاریخ 1001 ه. ق موجود در کتیبه سر در ورودی سال ساخت آن را نشان می دهد این بنا به صورت دو ایوانی ساخته شده است سر در ورودی ، هشتی ، صحن ، دو ایوان و اطاق ها و پنجره های متعدد از ویژگی های این بنا است تزئینات این بنا شامل مقرنس کاری ، رسمی بندی ، کتیبه های گچی و گچبری های اسلیمی و گل و گیاه است

 

ارگ کلاه فرنگی
این بنا که در شش طبقه به فرم زیگورات ساخته شده از بناهای شاخص بیرجند می باشد از شش طبقه بنا ، تنها دو طبقه آن قابل کاربری است و بقیه طبقات تنها به منظور فرم بخشی ساخته شده اند در مرکز بنا حوض خانه با ویژگی های معماری جالب توجهی وجود دارد
ورودی اصلی بنا در ضلع جنوبی آن قرار دارد فضای حوض خانه از لحاظ تزئینات مهم ترین بخش بنا است تزئینات انبوه مقرنس کاری از جمله ویژگی های این بنا است که در سقف دیده می شود این بنا محل حکمرانی حسام الدوله بوده است و زمان ساخت آن به دوره زندیه برمی گردد در حال حاضر استانداری خراسان جنوبی در مجاورت این بنا قرار دارد

 

آرامگاه ابن حسام خوسفی
ابن حسام خوسفی شاعر توانای قرن نهم هجری در بخش خوسف شهرستان بیرجند می زیسته است این شاعر خوش ذوق که شغل اصلی او دهقانی ، مداح اهل بیت و شیعه مذهب بوده است این بنا دارای پلان چلیپایی شکل و پوشش عرق چین با گنبد کلاه فرنگی می باشد از تزئینات این بنا شامل شامل رسمی بندی در گوشه ها ، کتیبه موجود دور تا دور ساقه گنبد و طرح های چلیپایی پنجره های مشبک است زمان ساخت بنا دوره صفویه است که در دوره قاجار تغیراتی در آن داده شده است

 

بند دره
بند تاریخی دره در منطقه کوهستانی از رشته کوهای باقران در فاصله 8 کیلومتری از شهر بیرجند قرار گرفته در زمان حکمرانی حشمت الملک در اواخر دوره زندیه احداث شده است
ارتفاع این سازه آبی 5/15 متر و طول آن برابر با 35 متر است همچنین گنجایش نگهداری آب در آبگیر پشت بند 150 هزار متر مکعب می باشد بند دره مانند بند های مشابه با قدرت وزنی بوده و علاوه بر آن جهت تقویت دیواره بند ، پشت بند عظیمی در آن احداث شده است
سنگ نگاره های لاخ مزار کوچ
مجموعه نگاره های لاخ مزار در روستای بیرجند جزو معتبرترین اسناد تاریخی مربوط به جنوب خراسان به شمار می آید این نگاره ها که بر سطح صخره ای به رنگ سبز مایل به سیاه و به ابعاد حدود 5 در 5 متر ایجاد شده اند ، دوره طولانی پیش از تاریخ تا دوران متاخر اسلامی را در بر می گیرند مجموعه نگاره های لاخ مزار به 307 مورد می رسد که شامل نقش انسان ، حیوان ،گیاه ، علامت و نشانه ، کتیبه های پهلوی ، اشکانی ، ساسانی ، کتیبه های عربی و کتیبه های فارسی می شود

 

رد پای حیوانات ماقبل تاریخ در بیرجند
توسط کارشناسان سازمان میراث فرهنگی جنوب خراسان و تایید مقامات علمی دانشگاه بیرجند ، ردپای حیوانات عظیم الجثه مربوط به 30 تا 50 میلیون سال قبل به روی لایه های موسوم به فلیش بر روی صخره های مربوط به دوران سوم زمین شناسی و به صورت حفره های بیضی شکل مشاهده شده است این لایه ها در آغاز توسط لایه پوشیده شده و به صورت صخره در آمده ، لیکن با گذشت زمان عوامل فرسایشی باعث نمایان شدن آنها گردیده است این رد پاها در سال 1377 کشف شده است

 

سنگ نگاره کال جنگال
کال جنگال نام یکی از دره های عمیق کوه ریچ از روستاهای بخش خوسف می باشد در قلل نسبتا مرتفع کوه های این دره بر روی سنگ های صیقلی پیکره ها و نوشته هایی به خط پهلوی اشکانی نقش بسته که نشانی از زندگی با عظمت پیشینیان ما می باشد در میان این کتیبه تصویر جدال مرد پارتی با شیر دیده می شود در این تصویر مرد جنگجو دست راست را به کمر زده و با دست چپ با شیر مبارزه می کند